Uitbarsting van de vulkaan op Ternate (1840)

Batavia, 31 Maart 1840.


Dezer dagen is alhier ter reede gekomen Zr. Ms. korvet Nehalennia, kapitein luitenant van der Plaat, welke, van Ternate, uitvoerige berigten heeft medegebragt, betrekkelijk eene geweldige uitbarsting en het woeden, gedurende 36 uren, van den 7000 voet hoogen vuurberg aldaar, op den 2den Februarij jl., gevolgd door herhaalde en meer en meer hevige aardbevingen, welke veel angst en buitengewoon belangrijke schade veroorzaakt hebben.

Het uitwerpen, door dezen berg, van zware rook, aarde en steen massa's, vergezeld van donderende slagen, en het daardoor aanrigten van verwoestingen, is geen vreemd verschijnsel, noch ook de opvolging van sterke en langdurige aardschuddingen; immers Valentijn geeft deswege vrij uitvoerige beschrijvingen, door de lezing waarvan een denkbeeld wordt verkregen van de geduchte uitwerkselen van dezen vulkaan.

Sedert onheugelijke tijden echter was de berg bijna geheel werkeloos, hoezeer nog altijd rookende. In zoodanigen staat, werden de voornaamste kraters, in 1818, door den toenmalige luitenant ter zee Boelen, met levensgevaar, beklommen, waarvan, in zijne wel bekende reisbeschrijvingen, een verhaal wordt aangetroffen, overgenomen in het Atheneum, Tijdschrijft voor Wetenschap en Kunst, Augustus 1837, hetwelk ons doet zien, aan welk dreigend gevaar de bewoners van Ternate nog immer bleven blootgesteld. Opmerkingswaardig is onder anderen hetgeen aldaar gezegd wordt, dat men, aan den voet des bergs, door eene ligte dreuning en beweging van den grond, bemerkt had, dat er steenen in de krater gevallen waren, gelijk, tijdens de beklimming, in der daat het geval was geweest. Later, op den 26sten Februarij 1838, had eene vrij beduidende uitbarsting plaats, op een oogenblik, dat eenige Inlanders op den top des bergs zwavel zochten, bij welke gelegenheid vier hunner, in den krater nedergedaald, het leven er bij ingeschoten hebben. Op den 25sten Maart 1839 had weder eene uitbarsting plaats, voorafgegaan door een donderend geluid, als dat van een schot uit het zwaartste geschut. een dikke asch overdekte alles in de nabuurschap en benevelde weldra zelfs den overwal. Stroomen gloeijende lava werden ook toen naar beneden gevoerd. Destijds was de berg, even te voren, door den toenmaligen Resident van Olpen en eenige andere beklommen geworden, en had met slechts ééne opening van 30 à 40 voet diameter kunnen ontdekken, (zie Javasche Courant van den 12den Julij 1839).

Het schijnt alzoo dat de verschrikkelijke uitbarsting welke thans plaats gehad en Ternate met angst en vrees vervuld heeft, langzamerhand is voorbereid geworden.

De beschrijving dezer eruptie bewijst hoe belangrijk dezelve geweest is. Aanvankelijk verlustigde men zich wel in het voortreffelijk schouwspel, hetwelk de verrukking ten toppunt voerde en het leed gevoel over de reeds aangerigte schade en de angstvalligheid voor meerdere onheilen als het ware verdrong; maar, weinig dagen later, toen de aardschuddingen aanhielden en in hevigheid waren toegenomen, en toen eindelijk alle steenen gebouwen waren ingestort, de grond zich hier en daar begon te openen en het water er door heen drong, was alle opgetoogenheid verdwenen en dacht met alleen aan lijfsbehoud, zoo dat zelfs een plegtig biduur gehouden werd, om van den Alregeerder het afwenden eener algeheele vernieling aftesmeken. Vrouwen en kinderen werden op den noodlottigen dag van den 14den Februarij, van het strand in kleine vaartuigen naar de reeds gezonden en algemeen stond met gereed om het eiland, hetwelk door velen reeds ontvlugt was, te verlaten zelfs het twee eeuwen oude, hecht en sterk gebouwde fort Oranje, hetwelk reeds zoo herhaaldelijk weerstand geboden had, bezweek dit maal. Aller wege was men zonder huisvesting, want wat nog staande gebleven was, dreigde bij de minste schudding, in te storten.-- 500 steenen woningen zijn aldus vernield geworden. Met berekent het verlies der ingezetenen op ruim één millioen gulden, behalve de schade aan 's lands eigendommen te weeg gebragt. Gelukkig schijnt niemand het leven te hebben verloren. De berigten loopen tot den 7den Maart jl. als wanneer er geen verdere vrees meer gekoesterd werd en ijverig werd voortgegaan met de zoo veel mogelijk voorziening in de meest dringende behoefte.

Zoo bevinden zich de bewoners van Ternate thans in eenen beklagenswaardigen toestand, en met genoegen vernemen wij dat het Gouvernement, met hun lot bewogen, reeds last gegeven heeft om de voornaamste benoodigheden met een zeilree liggend schip derwaarts te zenden. Dat ook van elders hulp worde aangebragt en aldus worde bijgedragen tot leeniging der rampen, door welke onze natuurgenooten zijn getroffen geworden!

Zr. Ms. korvet Nehalennia kwam juist te Ternate, toen de nood aldaar het hoogst gespannen was. De oversten van der Plaat is daardoor in de gelegenheid geweest veel hulp te bieden, behalve dat het aanwezen van dit vaartuig, als een middel ter ontkoming, veel tot geruststelling toebragt; ook hebben sommige der ingezetenen en ambtenaren uitgemunt in dienstvaardigheid en hulpbetoon; vooral hebben de Sultans van Ternate en Tidore gewedijverd om op alle mogelijke wijze te helpen.

Het zo'n gewis zeer belangrijk wezen dat een bekwame pen zich leende tot het naauwkeuriger en wetenschappelijk beschrijven en schetsen van het treffend voorval, waarvan wij deze vlugtige mededeeling onzen lezeren aanbieden.



uit: Javasche Courant, woensdag 1 April 1840.
trefwoorden: @Molukken, @Vulkanen


naar boven (top)