Buitenzorg (hoofdplaats)

Hoofdplaats van de afdeeling van dien naam, en zetel van den Gouv.-Gen., die hier zijn gewone verblijfplaats heeft en gewoonlijk slechts eenmaal 's maands voor enkele dagen naar Batavia gaat.

Sedert 1873 door een spoorweg met Batavia verbonden, is het 265 meter boven de oppervlakte der zee gelegen, om zijn uitmuntend klimaat en prachtige omgeving beroemde Buitenzorg in de latere jaren snel in ontwikkeling vooruitgegaan, vooral ook door de overbrenging van verschillende Gouvernements-bureaux van het warme en minder gezonde Batavia naar het koele, gezonde en daarom meer tot werken geschikte Buitenzorg; met name de Algemeene Secretarie, die in 1885 naar Buitenzorg werd overgebracht, het hoofdbureau van het Mijnwezen, en de directie der Staatsspoorwegen.

Te midden van een prachtig park, dat met den wereldberoemden botanischen tuin een geheel uitmaakt, ligt het paleis van den Gouv.-Gen., dat, hoewel slechts één verdieping hebbende, door zijn breed front en sierlijke lijnen een goeden indruk maakt. Het is gesticht op de plaats van het kasteel, door Van Imhoff gebouwd, in 1809 door Daendels vergroot en in 1819 door Van der Capellen herbouwd. Dit oude paleis, dat twee verdiepingen had, werd den 11den October 1834 door eene aardbeving vernield.

Verder vindt men er een gesticht ter verpleging van krankzinnigen, zoo Europeanen als inlanders, dat op zeer ruimen schaal naar de nieuwere eischen der wetenschap is ingericht, en de uitgestrekte ateliers van de Westerlijnen der Staatsspoorwegen.

Er is een uitgestrekte Chineesche kamp, bezuiden den botanischen tuin aan den grooten postweg naar de Preanger gelegen, waarin veel vertier heerscht; terwijl tijdens de tweemaal 's jaars gehouden races op de prachtige renbaan even buiten de hoofdplaats, die plaats door de drukte van prachtige europeesche equipages en toiletten, en Chineezen en inlanders in kleurige kleeding en met veelvervige zonneschermen een zeer woeligen, en vooral bij helderen zonneschijn, schitterenden aanblik aanbiedt.

Buitenzorg, waarvan de inlandsche benaming Bogor is, zou eenigen tijd de zetel geweest zijn van de vorsten van het rijk van Padjadjaran. In de buurt dezer plaats ligt Batoe Toelis, door zijne oudheden bekend.

Het heeft zijn latere ontwikkeling te danken aan de omstandigheid, dat in Augustus 1745 aan Van Imhoff een gedeelte van Kampong Baroe werd afgestaan, - door hem Buitenzorg genaamd - onder voorwaarde dat deze gift geschiedde aan hem Gouverneur-Generaal en zijne opvolgers, onder verplichting het landgoed niet te vervreemden. Die bepaling werd echter door het Opperbestuur ingetrokken. Toen het later bleek dat de erfgenamen van Van Imhoff niet in staat waren het landgoed te beheeren werd het in vollen eigendom aan den Gouverneur-Generaal Mossel afgestaan, terwijl het van toen af geregeld van den eenen landvoogd op den anderen overging tot Daendels toe, welk gebruik zelfs bij het optreden van Alting als Gouv.-Gen. in 1780 tot wet was verheven, en waardoor Buitenzorg de residentie der Gouvs.-Gen. is geworden, wat het tot nu toe is gebleven. Daendels liet zich eerst het landgoed Buitenzorg door de hooge Regeering in vollen eigendom afstaan, en verkocht daarna dat landgoed, (dat bijna de geheele tegenwoordige assistent-residentie van dien naam met uitzondering van het landgoed Dépok omvatte, en waaraan hij het aan Bantam ontnomen district Djasinga, dat hij aan zich zelf als belooning voor de annexatie van Bantam had ten geschenke gegeven, toevoegde), bij gedeelten aan particulieren; terwijl het paleis met omgeving en met de meubelen door het Gouvernement werd teruggekocht en aan den Gouv.-Gen. ter bewoning werd afgestaan.

bron: Encyclopaedie van Nederlandsch-Indië (1896-1905), dl. 1, p. 298.